Blauwtong

Wat is Blauwtong

Blauwtong is een aandoening die wordt veroorzaakt door een virus. Het virus wordt overgebracht door besmette knutten, kleine muggen. Het komt voor bij o.a. schapen, geiten en runderen.

Laatste stand van zaken (update: 18-2-2026)
In 2025 zijn er geen gevallen van Blauwtong aangetoond in ons land. Terwijl in het jaar daarvoor de infectie wijdverspreid was. De vraag is hoe dat kan. De GD geeft hier een voorzichtig antwoord op: “Helemaal zeker weten doen we niet, maar mogelijk heeft BTV laaggradig gecirculeerd en was de Nederlandse populatie grotendeels immuun. Daarnaast kan het zijn dat niet alle zieke dieren gemeld of onderzocht zijn, waardoor dieren mogelijk gemist zijn.” (Bron Webinar GD 9-feb-2026).

Hoewel in ons land dus niet aangetoond, is het Blauwtongvirus wel in de landen om ons heen actief is geweest. Bijvoorbeeld dat Blauwtongtype 3 in Duitsland, België en Frankrijk is.

Advies
De bovenstaande informatie is wat ons betreft de belangrijkste reden om dit jaar wel weer te gaan vaccineren met het oog op diergezondheid en dierwelzijn. Blauwtongtype 3 is nog niet weg. Het bijkomende voordeel is dat de meeste dieren slechts één vaccinatie nodig hebben. Alleen de jonge dieren / dieren die nog niet gevaccineerd zijn hebben twee vaccinaties nodig voor een goede basisenting. Hieronder volgt puntsgewijs een overzicht rondom vaccinatie.

Vaccinatie

• Eerder gevaccineerde runderen hoeven maar één keer. Runderen die niet eerder gevaccineerd zijn moeten twee keer met 3 weken ertussen.
• Schapen en geiten die vorig jaar 2x zijn gevaccineerd hoeven nu ook maar één keer.
• Overweging voor jonge dieren: volgens de bijsluiter hebben schapen genoeg aan één vaccinatie als basisenting. Uit onderzoek blijkt echter dat schapen die tweemaal gevaccineerd zijn een betere bescherming krijgen. Dit is dus wel ons advies.
• Jonge dieren mogen vanaf een leeftijd van 1 maand gevaccineerd worden. Als het moederdier gevaccineerd is, dan kan dit vanaf 3 maanden i.v.m. afweerstoffen die het lam / kalf via de biest heeft gekregen (maternale immuniteit).
• Bescherming treedt op vanaf 3 weken na de (basis-) enting.
• Belangrijk is dat dieren voordat de knutten actief worden beschermd zijn. Voor de jonge dieren geldt dus dat er 6 weken eerder gestart moet worden met vaccineren. De knutten worden in Nederland actief in het late voorjaar, met een piek tijdens de zomermaanden.

Verdere overwegingen

• BTV wordt verspreid door knutten, dus alle bedrijven lopen risico.
• Dieren in stallen lopen minder risico op besmetting met BTV, vooral als de stal goed geventileerd wordt.
• De activiteit van de knutten varieert gedurende de dag en is hoog in de schemering.
• Vroeg in het jaar geschoren dieren hebben een iets kleinere kans op blauwtong.
• Het gebruik van insect-werende en insect-dodende middelen zijn niet bewezen effectief.
• Het beschermen tegen blauwtong bevordert het welzijn van uw dieren.
• Gelijktijdige ziekten, evenals suboptimale voeding kunnen van invloed zijn op de immuunstatus en het vermogen om te reageren op vaccinatie.

Webinar
Afgelopen maandag 9 februari is er een webinar georganiseerd door GD, LTO en WBVR over Blauwtong. Deze stond ook aangegeven op het ‘Schapenkaartje’. Helaas is deze door omstandigheden niet op tijd gekomen. Gelukkig kan iedereen het webinar terugkijken via de volgende link: Webinar Blauwtong 09022026
In het webinar is een terugblik geweest naar de uitbraak van afgelopen jaren. Een voorspelling voor komend seizoen durfde men niet te maken. Wel benadrukte René van den Brom dat vaccinatie de beste bescherming voor de dieren is.

Vervolg

De kosten voor het vaccineren bestaan uit een visite (gereduceerd tarief : 75%) , de tijd om te vaccineren en de entstof zelf. Vooral voor eigenaren van schapen en geiten de tip om vast een overall en laarzen klaar te leggen en de schapen / geiten krap op te sluiten, zodat de dierenarts snel weer klaar is.

Informatie vorig jaar

Hoe herkent u Blauwtong

• Hoge koorts
• Kwijlen of speekselen
• Zwelling van de kop en onderdelen hiervan: mond, tong, lippen, oogleden, neus en oren
• Neus- en ooguitvloeiing
• Pijn en ontsteking bij de kroonranden: de dieren lopen kreupel, staan met een bolle rug of liggen meer. Soms treedt ontschoening op.
• Zwelling en pijn aan spenen
• Diarree
• Abortus
• Niet willen eten
• Bij melkkoeien kan productiedaling voorkomen

Wat moet u doen

Er blijkt wat verwarring te bestaan over de werkwijze bij een verdenking van Blauwtong. Ten allen tijden blijft Blauwtong een aangifteplichtige ziekte en daarom moet deze gemeld worden bij de NVWA.
Dit mag op 2 manieren:
1) Uw eigen dierenarts komt langs om bloedmonsters te nemen en op te sturen. Het laboratorium geeft de
melding vervolgens door aan de NVWA.
2) Na overleg tussen veehouder en de eigen dierenarts mag ook een telefonische melding gedaan worden
bij de NVWA.*
In beide gevallen belt u dus eerst de eigen dierenarts.
* Mochten de klinische verschijnselen niet eenduidig zijn, dan kan de NVWA alsnog om bloedmonsters vragen.

Wat gaat er gebeuren

De dierenarts komt langs om bloedmonsters te nemen van de aangedane schapen of koeien. Met de nieuwe regels gaat uw bedrijf niet meer op slot.

Daarnaast bekijkt u samen met de dierenarts de dieren om te zien welke specifieke behandeling(en) gestart moeten worden. Voor de algemene behandeling, zie hieronder.

Vaccinatie

Hoewel niet alle ziekte en sterfte kan worden voorkomen, is vaccinatie de beste manier om dieren te beschermen tegen BTV-3. Bij een hoge vaccinatiegraad zal de verspreiding van het virus afnemen. Door uw eigen dieren te vaccineren levert u hier een bijdrage aan.

Dit jaar gebruiken we een ander vaccin dan vorig jaar, dit vaccin is vorig jaar het best uit onderzoeken gekomen. We adviseren om herkauwers 2x te vaccineren met een tussentijd van 3w. Wanneer dieren geboosterd worden produceren ze hogere antistoffen dan na 1 vaccinatie. Ons advies is om voor het knuttenseizoen (vanaf ongeveer mei) de dieren 2x gevaccineerd te hebben. De aanvang van de immuniteit is ongeveer 3w na de basisvaccinatie (na de 2e enting).

Vragen over de vaccinatie: neem contact op.

Wat is de behandeling

• Stal aangedane dieren op.
• Zieke dieren hebben onmiddellijk een NSAID/pijnstiller nodig. U kunt hiervoor Novem gebruiken.
• Geef antibiotica tegen bijkomende bacteriële infecties.
• Verder is het belangrijk dat de dieren zoveel mogelijk blijven eten. Dit valt niet mee met een zere bek: u kunt zacht voer proberen. Bijv. slobber, het weken van brokken of erg kort geknipt of gesneden gras.
• Biedt op meerdere plekken voer aan: dieren met zere poten willen minder vaak en ver lopen naar voer.
• Biedt veel en vers water aan op meerdere plaatsen. Vaak zien we dat de dieren met hun bek in het water staan om te koelen.
• Zorg voor optimale omstandigheden: geen stress, bestrijd maagdarmwormen, etc.

Kortom, de dieren hebben ondersteunende therapie nodig. Zorg dat water en voer makkelijk bereikbaar zijn.

Behandeling schaap

Voor de behandeling van schapen is er nieuwe informatie beschikbaar op basis van pathologisch onderzoek uitgevoerd door de Gezondheidsdienst voor Dieren. Hieruit blijkt dat het geven van NSAID pijnstillers, zoals Novem mogelijk risicovol is m.b.t. nierfunctie. Het advies voor schapen wordt daarom als volgt:
• Dag 1: eenmalige injectie met Novem (dosering 1 ml / 20 kg.lg) in de spieren met eenmalig een injectie Dexa-ject (dosering: 1 ml / 50 kg.lg) in de spieren. Voor zowel het toedienen van Novem als Dexa-ject is de cascaderegeling van toepassing.
• Vanaf dag 2: 3x daags 2 tabletten van 500 mg paracetamol voor een schaap van 50 kg. Dit is verkrijgbaar via de praktijk. Hierbij is de cascaderegeling van toepassing. Eventueel kunt u de paracetamol ook in water oplossen en met een spuit in de bek toedienen. Let hierbij op dat het schaap zich niet verslikt.

Antibiotica (Depociline/Peniyet) in overleg met uw dierenarts bij bijkomende bacteriële infecties.

Vergeet niet om elk dier met een schone naald te behandelen! Het virus kan via de naald worden overgedragen van het ene naar het andere dier.

Toedienen vocht en elektrolyten schaap, geit en rund
De pijnlijke zweren en het gebrek aan eetlust kunnen ervoor zorgen dat besmette dieren stoppen met eten en drinken en kunnen overlijden. Het is raadzaam om de dieren tijdig van voldoende vloeistof en elektrolyten te voorzien d.m.v. orale vloeistoftherapie om de penswerking en de energiebalans te behouden, en om nierschade te voorkomen. Dieren die nog zelf water willen opnemen, kunt u Selekt Restore als drinkwater voorzetten. Gebruik hiervoor een oplossing van 1 zakje in 20 liter water. Ververs het water 1 x per 12 uur. De Dextrose die in Selekt Restore zit, maakt dat dit product smakelijk is. Zieke dieren die niet meer zelf willen drinken, kunt u Selekt Restore drenchen.

Verloop

In vergelijking met de vorige blauwtonguitbraak zijn de klinische verschijnselen heviger, zowel bij schapen als bij runderen. Houd er rekening mee dat een deel van de dieren kan sterven als gevolg van de complicaties, bijvoorbeeld niet goed kunnen eten. Ook  dieren die niet veel verschijnselen laten zien, kunnen sterven.

Overig

De dieren kunnen elkaar onderling niet besmetten. Voor overdracht zijn de knutten nodig. Blauwtong kan niet overgaan op mensen, het is dus geen zoönose.

Bij vragen kunt u altijd contact met ons opnemen.
Heeft u een verdenking? Neem dan gelijk contact op met de praktijk.